Najważniejsze festiwale w Japonii – kalendarz matsuri na cały rok

Kalendarz najważniejszych festiwali w Japonii

Wiele świąt odbywa się każdego roku w tych samych dniach, ale część – zwłaszcza festiwale organizowane w konkretny weekend – ma terminy ruchome. Program może się również zmienić z powodu pogody lub decyzji organizatorów. Przed podróżą zawsze warto sprawdzić aktualny harmonogram na oficjalnej stronie wydarzenia.

Co oznacza matsuri i dlaczego festiwale są tak ważne?

Słowo matsuri tłumaczy się najczęściej jako „festiwal” lub „święto”, ale nie oddaje to całego znaczenia tego pojęcia. Wiele wydarzeń wyrosło z obrzędów shintō związanych z opieką lokalnych bóstw, cyklem upraw, ochroną przed epidemiami albo modlitwami o pomyślność mieszkańców. Dlatego centrum obchodów zazwyczaj stanowi chram, a najważniejszym momentem może być nie widowiskowa parada, lecz znacznie skromniejszy rytuał.

Podczas wielu matsuri bóstwo symbolicznie opuszcza chram i przemierza okolicę w mikoshi, czyli bogato zdobionym przenośnym chramie. Niosąca go grupa rytmicznie kołysze konstrukcją, wznosi okrzyki i zatrzymuje się w określonych miejscach dzielnicy. Wydarzeniu towarzyszą bębny taiko, flety, tańce i stoiska yatai, przy których można spróbować między innymi yakisoby, grillowanych szaszłyków, okonomiyaki czy słodkich jabłek w karmelu.

Czy wiesz, że… festiwalowe platformy nie są po prostu dekoracyjnymi pojazdami? W wielu miastach stanowią własność konkretnych dzielnic, które przez cały rok dbają o ich konserwację. Największe wozy Gion Matsuri ważą nawet 12 ton, a ze względu na misternie wykonane tkaniny, rzeźby i ornamenty bywają nazywane „ruchomymi muzeami sztuki”. Japan National Tourism Organization – Gion Matsuri

Zimowa Japonia – Sapporo Snow Festival

Luty na Hokkaido potrafi być bezlitosny. Śnieg skrzypi pod butami, oddech natychmiast zamienia się w parę, a po zmroku temperatura szybko spada. Właśnie wtedy park Odori w centrum Sapporo wypełniają budowle wyrzeźbione w śniegu. Niektóre przypominają pałace, świątynie lub postacie z popkultury i osiągają rozmiary kilkupiętrowych budynków.

Sapporo Snow Festival wyrósł z niewielkiej wystawy sześciu rzeźb wykonanych przez uczniów w 1950 roku. Obecnie trwa około tygodnia i przyciąga miliony odwiedzających. Największe wrażenie robi po zmroku, gdy śnieżne konstrukcje stają się ekranami dla pokazów światła i projekcji. Oficjalny serwis JNTO wspomina o około 400 rzeźbach prezentowanych na festiwalowych terenach. Japan National Tourism Organization – Sapporo Snow Festival

Nasza rada? Nie ograniczajcie zimowej podróży do jednego miasta. Festiwal można połączyć z kameralną Ścieżką Światła w Otaru, gdzie płomienie świec odbijają się w wodzie dawnego kanału. To piękny kontrast dla monumentalnego Sapporo.

Wiosenne festiwale Japonii – Takayama, Aoi i Sanja Matsuri

Takayama Spring Festival – drewniane wozy w Alpach Japońskich

Wiosenny festiwal w Takayamie odbywa się 14 i 15 kwietnia. Jego głównymi bohaterami są yatai – wysokie, bogato zdobione platformy, które przemierzają ulice zabytkowego miasta. Część z nich wyposażono w lalki karakuri wykonujące skomplikowane ruchy dzięki ukrytym mechanizmom.

To matsuri lubimy szczególnie, ponieważ samo otoczenie stanowi część widowiska. Drewniana zabudowa Takayamy, górskie powietrze i wieczorne światło lampionów tworzą atmosferę, której nie da się odtworzyć na nowoczesnym placu miejskim. Jeżeli pogoda dopisuje, platformy wyjeżdżają na ulice zarówno za dnia, jak i wieczorem. W przypadku deszczu pozostają w magazynach, dlatego warto zachować w planie pewną elastyczność. Japan National Tourism Organization – Takayama Spring Festival

Aoi Matsuri – procesja z czasów dworu cesarskiego

Aoi Matsuri pokazuje zupełnie inną twarz festiwalowej Japonii. Zamiast gwałtownego rytmu bębnów mamy tu dostojny pochód około 500 uczestników ubranych w stroje inspirowane epoką Heian. Procesja wyrusza 15 maja z Pałacu Cesarskiego w Kioto i kieruje się w stronę chramów Shimogamo oraz Kamigamo.

Nazwa wydarzenia pochodzi od liści malwy, którymi dekorowane są stroje, wozy i konie. To dobry wybór dla osób zainteresowanych historią dworu, dawnymi obyczajami oraz tradycyjnymi tkaninami. Centralną postacią pochodu jest Saiō-dai, której ceremonialny strój może ważyć około 30 kilogramów. Japan National Tourism Organization – Aoi Matsuri

Sanja Matsuri – najbardziej żywiołowy weekend w Asakusie

Podczas Sanja Matsuri spokojna na co dzień okolica chramu Asakusa zamienia się w pulsujący tłum. Przez trzy dni ulice przemierzają dziesiątki mikoshi niesionych przez grupy mieszkańców. Słychać okrzyki, dzwonki i rytmiczne uderzenia, a dystans pomiędzy uczestnikami i widzami niemal całkowicie znika.

Festiwal przypada na trzeci pełny weekend maja. Jeśli po raz pierwszy oglądacie tokijskie matsuri, najlepiej przyjść rano, zanim najwęższe ulice wypełnią się tłumem. Warto również odejść nieco od głównego chramu. Mniejsze pochody przemieszczające się przez boczne uliczki Asakusy bywają bardziej autentyczne niż wydarzenia odbywające się w samym centrum.

Gion Matsuri i Tenjin Matsuri – lipcowe święta Kioto i Osaki

Gion Matsuri – miesiąc, w którym całe Kioto świętuje

Gion Matsuri to nie pojedyncza parada, ale cały cykl lipcowych uroczystości. Jego historia sięga 869 roku, kiedy obrzędy miały przebłagać bóstwa i powstrzymać epidemię. Dziś najważniejsze są dwie procesje platform yamaboko, organizowane 17 i 24 lipca.

Równie mocno jak same parady zapadają nam w pamięć wieczory Yoiyama, poprzedzające oba pochody. Ulice wokół Shijō i Karasumy zostają zamknięte dla samochodów, mieszkańcy spacerują w lekkich yukatach, a zabytkowe platformy można oglądać z bliska. W niektórych tradycyjnych domach kupieckich wystawiane są rodzinne parawany, tkaniny i dzieła sztuki.

Jeżeli planujecie zobaczyć Gion Matsuri, nocleg w Kioto trzeba rezerwować z dużym wyprzedzeniem. Nie próbujcie też zobaczyć wszystkiego jednego dnia. Lepiej wybrać jedną procesję i połączyć ją z wieczorem Yoiyama – wtedy festiwal ma czas wybrzmieć i nie zamienia się w pogoń od punktu do punktu.

Tenjin Matsuri – Osaka widziana z brzegu rzeki

Zaledwie kilka dni później festiwalowa energia przenosi się do Osaki. Tenjin Matsuri odbywa się 24 i 25 lipca, a jego kulminacją jest procesja łodzi na rzece Okawa. Oświetlone jednostki przewożą uczestników, muzyków oraz mikoshi. Nad wodą unoszą się światła ognisk, a wieczór kończy pokaz fajerwerków.

Festiwal ma ponad tysiąc lat i jest związany z Sugawarą Michizane – uczonym, poetą i patronem nauki. Współczesne obchody pozostają jednak bardzo osakijskie: głośne, otwarte i pełne ulicznego jedzenia. Procesja około stu łodzi odbywa się wieczorem 25 lipca. Japan National Tourism Organization – Tenjin Matsuri

Czy wiesz, że… największe festiwale Tokio odbywają się naprzemiennie? Główna odsłona Kanda Matsuri przypada zwykle na lata nieparzyste, natomiast procesja Sannō Matsuri – na lata parzyste. Dzięki temu oba chramy mogą przygotować rozbudowane obchody bez rywalizowania o uczestników w tym samym sezonie. Japan National Tourism Organization – Sannō Matsuri

Sierpień – najbardziej festiwalowy miesiąc w Japonii

Jeśli marzycie o podróży podporządkowanej matsuri, początek sierpnia jest najlepszym momentem. W regionie Tōhoku kolejne miasta organizują wielkie wydarzenia niemal dzień po dniu. Trzeba jednak pamiętać o wysokich temperaturach, wilgotności oraz ogromnym zainteresowaniu noclegami i transportem.

Aomori Nebuta Matsuri – świetliste postacie na ulicach

Od 2 do 7 sierpnia ulicami Aomori przemieszczają się ogromne, podświetlane figury nebuta. Przedstawiają wojowników, bóstwa, smoki i sceny z legend. Wykonuje się je z papieru rozpiętego na przestrzennej konstrukcji, a światło umieszczone wewnątrz podkreśla gwałtowne gesty i ekspresyjne twarze bohaterów.

Paradzie towarzyszą flety, cymbały, bębny oraz tancerze haneto podskakujący w charakterystycznych strojach. Co ciekawe, odpowiednio ubrani goście mogą do nich dołączyć. Ostatniego dnia część platform pojawia się na wodzie, a festiwal kończą fajerwerki. Japan National Tourism Organization – Aomori Nebuta Matsuri

Sendai Tanabata – miasto pod papierowym niebem

Sendai Tanabata Matsuri, odbywający się od 6 do 8 sierpnia, jest jednym z najbardziej fotogenicznych świąt Japonii. Zadaszone pasaże handlowe wypełniają się olbrzymimi kulami kusudama oraz długimi papierowymi wstęgami, przez które przechodzi się niczym przez kolorowy las.

Tanabata nawiązuje do legendy o Orihime i Hikoboshim – kochankach rozdzielonych Drogą Mleczną, którzy mogą spotkać się tylko raz w roku. Dekoracje nie są jednak przypadkowe. Poszczególne kształty symbolizują między innymi powodzenie w nauce, zdrowie, czystość i obfite połowy. Główne obchody poprzedza pokaz fajerwerków organizowany 5 sierpnia.

Awa Odori – festiwal, podczas którego nie wypada stać nieruchomo

Od 12 do 15 sierpnia Tokushima na wyspie Shikoku żyje tańcem. Ulicami przemieszczają się zespoły ren, których członkowie tańczą do dźwięków shamisenów, fletów, gongów i bębnów. Kobiety w wysokich słomkowych kapeluszach poruszają się lekko i precyzyjnie, podczas gdy męski taniec jest niższy, bardziej swobodny i pełen humoru.

Awa Odori ma ponad 400 lat i przyciąga ponad milion widzów oraz uczestników. Nie trzeba jednak ograniczać się do obserwowania. Osoby spoza zorganizowanych grup mogą dołączyć do otwartej trupy Niwaka Ren i nauczyć się podstawowych kroków tuż przed występem. To właśnie tutaj najlepiej rozumiemy sens słynnego powiedzenia: skoro tańczący i patrzący są jednakowo szaleni, dlaczego nie zatańczyć? Japan National Tourism Organization – Awa Odori

Jesienne i zimowe matsuri – Takayama oraz Chichibu

Jesienna odsłona Takayama Matsuri odbywa się 9 i 10 października. Podobnie jak wiosną na ulice wyjeżdżają zdobione yatai, ale centrum wydarzeń przenosi się w okolice chramu Hachiman. Wieczorny pochód platform rozświetlonych setkami lampionów jest bardziej nastrojowy niż dzienny program. To doskonały moment, aby połączyć festiwal ze zwiedzaniem Alp Japońskich, choć jesienne kolory w samej Takayamie nie zawsze osiągają w tych dniach pełnię.

Rok festiwalowy zamyka Chichibu Night Festival, organizowany 2 i 3 grudnia niedaleko Tokio. Ogromne platformy ważące od 10 do 20 ton są ciągnięte przez miasto, a najtrudniejszy moment następuje podczas wprowadzania ich na strome wzgórze Dango. Światło lampionów, para unosząca się nad tłumem i zimowe fajerwerki tworzą jeden z najbardziej niezwykłych wieczorów w Japonii. 

Który japoński festiwal wybrać?

Każde matsuri ma inny rytm. Nie warto kierować się wyłącznie jego wielkością – czasami spokojniejsza procesja pozwala podejść bliżej tradycji niż wydarzenie oglądane zza kilku rzędów widzów.

Jak zaplanować podróż do Japonii w czasie festiwalu?

Możemy wybrać się na indywidualną podróż lub wybrać zorganizowaną wyprawę, której termin i trasa zostały dopasowane do konkretnego matsuri. Majowa edycja wyprawy Japońskie smakowitości obejmuje udział w Aoi Matsuri w Kioto. Natomiast lipcowa wyprawa Wszystko, co w Japonii najlepsze pozwala zobaczyć główną paradę Gion Matsuri 17 lipca.

Z własnego doświadczenia wiemy, że podczas matsuri dobry plan ma szczególne znaczenie. Zamknięte ulice, tłok i zmiany w komunikacji potrafią skomplikować nawet pozornie prostą trasę. Podróż w kameralnej grupie z polskim pilotem-japonistą pozwala skupić się na samym wydarzeniu, a przy tym lepiej zrozumieć jego rytuały, symbole i zwyczaje. Dzięki temu festiwal przestaje być wyłącznie barwnym widowiskiem, a staje się jednym z tych spotkań z Japonią, które pamięta się jeszcze długo po powrocie.

A które matsuri chcielibyście kiedyś zobaczyć na własne oczy? Być może właśnie od tego wyboru warto zacząć planowanie podróży do Japonii.

Japonia w rytmie matsuri

Festiwal może całkowicie odmienić podróż. Znane już Kioto nagle rozbrzmiewa muzyką z platform yamaboko, spokojne Aomori zamienia się w teatr światła, a mieszkańcy Tokushimy wciągają przyjezdnych do wspólnego tańca. To właśnie podczas matsuri najlepiej widać, że tradycja w Japonii nie jest zamknięta w muzealnej gablocie. Nadal żyje na ulicach, wymaga wspólnej pracy i buduje lokalną tożsamość.

Planując wyprawy do Japonii, chętnie łączymy najważniejsze zabytki z doświadczeniami, które pozwalają poczuć prawdziwy rytm kraju. W małej grupie, pod opieką polskiego pilota-przewodnika, łatwiej zrozumieć znaczenie rytuałów, odnaleźć dobre miejsce przy trasie pochodu i dostrzec szczegóły, które bez znajomości kultury łatwo przeoczyć. Jeśli marzycie o Japonii rozświetlonej lampionami, roztańczonej i pełnej dźwięku bębnów, warto wybrać termin podróży właśnie pod kątem jednego z jej wielkich festiwali.

fot. Guohua Song, Marek Piwnicki, Ivo Stirlin, Th2city Santana, Gu Ko